बद्री पौडेल ,धादिङ,१८ असोज २०८३
धादिङको सिद्धलेक गाउँपालिका–२ र हालको वडा नम्बर ४ को सीमाक्षेत्रमा रहेको थोपल खोला जलविद्युत् आयोजना विगत दुई वर्षदेखि बन्द हुँदा १.६ मेगावाट विद्युत् उत्पादन ठप्प भएको छ। २०५९ सालमा सञ्चालनमा आई विद्युत् उत्पादन सुरु गरेको यो आयोजना लामो समयसम्म निरन्तर सञ्चालनमा रहे पनि बाढीले बाँधमा क्षति पुर्याएपछि पुनः सञ्चालनमा आउन सकेको छैन।
राष्ट्रिय प्रसारण लाइनमा जोडिएको थोपल खोला जलविद्युत् आयोजना धादिङका पुराना जलविद्युत् आयोजनामध्ये एक हो। लामो समयसम्म विद्युत् उत्पादन गर्दै आएको आयोजनाको बाँध बाढीले भत्काएपछि मर्मत हुन सकेन। त्यससँगै पुराना मेसिन तथा टर्बाइनसमेत परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्था आएपछि आयोजना पूर्ण रूपमा बन्द भएको हो।
आयोजनाको बाँध बुङ्चुङमा रहेको छ। बुङ्चुङस्थित बाँधदेखि करिब तीन किलोमिटर दूरीमा साविक सलाङ गाविस–८ को रायटारमा पावरहाउस रहेको छ। बाँध र पावरहाउसबीचको संरचनामार्फत थोपल खोलाको पानी प्रयोग गरी आयोजनाले विद्युत् उत्पादन गर्दै आएको थियो।
आयोजनाका पूर्वसुपरभाइजर वासु तिम्सिनाका अनुसार उहाँले २०५९ सालदेखि २०८० सालसम्म आयोजनामा सुपरभाइजरका रूपमा काम गर्नुभएको थियो। उहाँका अनुसार बाढीका कारण बाँधमा ठूलो क्षति पुगेपछि आयोजना बन्द भएको हो।
तिम्सिनाका अनुसार बाँध मर्मत गर्नुपर्ने अवस्थासँगै आयोजनाका पुराना मेसिन र टर्बाइनसमेत परिवर्तन गर्नुपर्ने भएको छ। तर, आवश्यक मर्मत तथा उपकरण प्रतिस्थापन हुन नसक्दा आयोजना पुनः सञ्चालनमा आउन सकेको छैन।
“बाँध भत्किएको छ, मेसिन पुराना भइसकेका छन्। टर्बाइनसमेत फेर्नुपर्ने अवस्था छ। आवश्यक मर्मत र मेसिन परिवर्तन हुन नसक्दा आयोजना बन्द भएको हो,” तिम्सिनाले बताउनुभयो।
स्वामित्व फेरिँदै, उत्पादन भने रोकियो
थोपल खोला जलविद्युत् आयोजनाको स्वामित्वसमेत समयक्रममा परिवर्तन हुँदै आएको छ। सुरुमा देवप्रसाद त्रिपाठी अध्यक्ष रहेको टोलीले आयोजना सञ्चालन गरेको थियो। पछि त्रिपाठीको टोलीले आयोजना नूरप्रताप राणालाई बिक्री गरेको र त्यसपछि उहाँका छोरा अमीर राणाको नाममा कम्पनीको स्वामित्व पुगेको बताइएको छ।
तर स्वामित्व परिवर्तन हुँदै गए पनि अहिले आयोजना सञ्चालनमा भने छैन। दुई वर्षदेखि विद्युत् उत्पादन बन्द हुँदा आयोजनाको १.६ मेगावाट उत्पादन क्षमता उपयोगविहीन बनेको छ।
आयोजना बन्द हुँदा विद्युत् उत्पादन मात्र रोकिएको छैन, त्यहाँ कार्यरत धेरै कर्मचारीले रोजगारीसमेत गुमाएका छन्। वर्षौँदेखि स्थानीयस्तरमा रोजगारी र विद्युत् उत्पादनमा योगदान पुर्याउँदै आएको आयोजना बन्द हुँदा यसको प्रत्यक्ष असर कर्मचारी र स्थानीय क्षेत्रमा समेत परेको छ।
करोडौँको संरचना उपयोगविहीन बन्ने जोखिम
लामो समयदेखि बन्द रहेको आयोजनाका बाँध, पावरहाउस, मेसिनरी तथा अन्य भौतिक संरचना संरक्षण र मर्मतसम्भारको अभावमा थप जीर्ण बन्दै जाने जोखिम छ। समयमै मर्मत तथा पुनःनिर्माण गर्न नसके आयोजनामा भएको लगानीसमेत खेर जाने अवस्था आउन सक्ने देखिन्छ।
१.६ मेगावाट क्षमताको आयोजना पुनः सञ्चालनमा ल्याउन बाँध पुनर्निर्माण, टर्बाइन तथा पुराना मेसिन प्रतिस्थापन र अन्य आवश्यक संरचनाको मर्मत गर्नुपर्ने देखिन्छ।
वर्षौँसम्म विद्युत् उत्पादन गरेर धादिङको ऊर्जा क्षेत्रमा योगदान पुर्याएको थोपल खोला जलविद्युत् आयोजना दुई वर्षदेखि बन्द रहनु जलविद्युत् संरचनाको संरक्षण, नियमित मर्मतसम्भार र लगानीको प्रभावकारी व्यवस्थापनमाथि गम्भीर प्रश्न बनेको छ।
आयोजना पुनः सञ्चालनमा आए १.६ मेगावाट विद्युत् उत्पादन पुनः राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा जोडिनुका साथै लामो समयदेखि रोकिएको स्थानीय रोजगारी र आर्थिक गतिविधिसमेत चलायमान हुने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
