दुर्गा शाही ठकुरी , ३० जेठ २०८३
पछिल्ला दिनहरूमा पर्यटकीय सुन्दरताले भरिपूर्ण रानीसैन बाजुराको हो कि हुम्लाको भन्ने विषयलाई लिएर विभिन्न कोणबाट बहस र विवाद भइरहेका छन्। सामाजिक सञ्जालदेखि स्थानीय तहसम्म यस विषयले निकै चर्चा पाएको छ। आफ्नो जिल्ला, भूगोल र पहिचानप्रति नागरिकहरूको माया र अपनत्व स्वाभाविक कुरा हो। तर, यस्ता विषयहरूमा भावनाभन्दा माथि उठेर आपसी सद्भाव, सहअस्तित्व र साझा हितलाई केन्द्रमा राखेर सोच्नु आजको आवश्यकता हो।
रानीसैन केवल एउटा भौगोलिक क्षेत्र मात्र होइन, यो प्रकृतिको अनुपम उपहार, सांस्कृतिक सम्पदा र भावी पुस्ताका लागि सम्भावनाले भरिएको पर्यटकीय गन्तव्य पनि हो। यस्तो सम्पत्तिलाई कसको भनेर विवाद गर्नेभन्दा पनि यसलाई कसरी संरक्षण गर्ने, कसरी व्यवस्थित रूपमा विकास गर्ने र कसरी दुवै जिल्लाका नागरिकको समृद्धिको आधार बनाउने भन्ने विषयमा ध्यान केन्द्रित गर्नु बढी बुद्धिमानी हुनेछ।
नेपालको विविध भूगोल, संस्कृति र प्राकृतिक सम्पदाले देशलाई समृद्ध बनाएको छ। यस्ता सम्पदाहरू कुनै एउटा समुदाय, जिल्ला वा क्षेत्रको मात्र होइनन्, ती सम्पूर्ण नेपालीहरूको साझा सम्पत्ति हुन्। रानीसैन पनि त्यस्तै एक अमूल्य सम्पदा हो, जसले बाजुरा र हुम्ला दुवै जिल्लालाई जोड्ने सेतुका रूपमा काम गर्न सक्छ। त्यसैले यसको विषयमा अनावश्यक विवाद सिर्जना गरेर आपसी सम्बन्धमा तिक्तता ल्याउनु भन्दा सहकार्य, सहमति र साझा स्वामित्वको भावनालाई आत्मसात गर्नु नै समयसापेक्ष कदम हुनेछ।
बाजुरा र हुम्लाका जनताबीच ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र सामाजिक सम्बन्ध रहँदै आएको छ। वर्षौंदेखि यी क्षेत्रका मानिसहरूबीच आपसी सहयोग, व्यापार, संस्कृतिको आदानप्रदान तथा सुखदुःखमा साथ दिने परम्परा कायम छ। रानीसैनको विषयलाई लिएर उत्पन्न भएको विवादले यिनै आत्मीय सम्बन्धहरूमा दरार ल्याउने स्थिति आउनु कुनै पनि हिसाबले उचित हुँदैन। बरु, यही अवसरलाई दुवै जिल्लाबीचको एकता, सहकार्य र विकासको आधार बनाउनु बुद्धिमत्तापूर्ण हुनेछ।
विश्वका धेरै ठाउँमा यस्ता प्राकृतिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरूलाई दुई वा दुईभन्दा बढी प्रशासनिक क्षेत्रले साझा सम्पत्तिका रूपमा संरक्षण र उपयोग गरेका उदाहरणहरू प्रशस्त छन्। त्यहाँ कसको अधिकार बढी भन्ने बहसभन्दा पनि कसरी त्यसको समुचित संरक्षण, प्रवर्द्धन र व्यवस्थापन गर्ने भन्ने विषयलाई प्राथमिकता दिइएको पाइन्छ। त्यही अभ्यासलाई आत्मसात गर्दै रानीसैनलाई पनि बाजुरा र हुम्लाको साझा पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ।
यसका लागि दुवै जिल्लाका स्थानीय सरकार, जनप्रतिनिधि, बुद्धिजीवी, सामाजिक अगुवा तथा स्थानीय समुदायबीच व्यापक छलफल र सहकार्य आवश्यक छ। संयुक्त रूपमा पर्यटन पूर्वाधार निर्माण, पदमार्ग व्यवस्थापन, खानेपानी, सरसफाइ, सूचना केन्द्र, विश्रामस्थल तथा प्रचारप्रसारका कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकिन्छ। यसबाट दुवै जिल्लाका नागरिकले समान रूपमा आर्थिक लाभ प्राप्त गर्न सक्नेछन्। स्थानीय उत्पादनको बजारीकरण, होटल तथा होमस्टे व्यवसाय, यातायात, हस्तकला तथा अन्य सेवामूलक क्षेत्रहरूको विकासमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्नेछ।
प्राकृतिक सम्पदाहरूको महत्व सीमांकनको रेखाभन्दा माथि हुन्छ। प्रकृतिले कहिल्यै जिल्ला वा प्रदेश छुट्याएर आफ्नो सौन्दर्य प्रदान गरेको हुँदैन। हिमाल, नदी, जंगल, ताल र रमणीय स्थलहरू मानव निर्मित सीमाभन्दा धेरै माथिका विषय हुन्। त्यसैले रानीसैनलाई पनि विभाजनको प्रतीक नभई एकताको प्रतीकका रूपमा स्थापित गरिनुपर्छ।
सामाजिक सञ्जालमा देखिने उत्तेजक अभिव्यक्ति, आरोप–प्रत्यारोप र एकअर्काको भावनामा चोट पुर्याउने गतिविधिले समाधान होइन, झन् समस्या सिर्जना गर्छ। यस्तो संवेदनशील विषयमा सबै पक्ष संयमित, जिम्मेवार र सकारात्मक हुन आवश्यक छ। सत्य तथ्यको खोजी सम्बन्धित निकाय, ऐतिहासिक दस्तावेज र कानुनी प्रक्रियाबाट हुन सक्छ, तर त्यसले कुनै पनि हालतमा आपसी सद्भाव र भाइचारालाई कमजोर बनाउनु हुँदैन।
आजको आवश्यकता प्रतिस्पर्धाभन्दा सहकार्य, विभाजनभन्दा एकता र विवादभन्दा विकास हो। रानीसैनलाई लिएर बाजुरा र हुम्लाका जनताले हातेमालो गर्न सके यो क्षेत्र सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेशलाई जोड्ने महत्वपूर्ण पर्यटकीय केन्द्रका रूपमा विकास हुन सक्छ। यसले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक आकर्षित गरी स्थानीय अर्थतन्त्रलाई सुदृढ बनाउने, रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्ने तथा समग्र क्षेत्रको विकासमा नयाँ आयाम थप्ने सम्भावना बोकेको छ।
हामीले सम्झनुपर्छ, इतिहासले विवाद गर्नेहरूलाई भन्दा सहकार्य गरेर समृद्धि निर्माण गर्नेहरूलाई बढी सम्मानका साथ सम्झन्छ। भावनात्मक उत्तेजनामा आएर सामाजिक सद्भाव बिगार्नु भन्दा साझा हितलाई केन्द्रमा राखेर अगाडि बढ्नु नै दूरदर्शी सोच हो। बाजुरा र हुम्ला दुवैका नागरिकले रानीसैनलाई आफ्नो साझा सम्पत्ति, साझा गौरव र साझा भविष्यका रूपमा स्वीकार गर्न सके यसले आगामी पुस्तालाई समेत सकारात्मक सन्देश दिनेछ।
अन्ततः, रानीसैन बाजुराको हो कि हुम्लाको भन्ने बहसभन्दा पनि रानीसैन कसरी अझ सुन्दर, व्यवस्थित र विश्वसामु चिनिने पर्यटकीय गन्तव्य बन्न सक्छ भन्ने विषयमा केन्द्रित हुनु आवश्यक छ। यो क्षेत्र दुवै जिल्लाको साझा पहिचान, साझा सम्पदा र साझा समृद्धिको आधार बन्न सक्छ। त्यसैले विवाद होइन, संवाद गरौं; प्रतिस्पर्धा होइन, सहकार्य गरौं; विभाजन होइन, एकतालाई बलियो बनाऔं।
रानीसैन कुनै एउटा जिल्लाको मात्र गौरव होइन, यो बाजुरा र हुम्ला दुवैको साझा धरोहर हो। यसको सुन्दरताले सीमाना होइन, सम्बन्ध जोडोस्; यसको विकासले कुनै एक पक्ष होइन, दुवै जिल्लाका जनताको जीवनमा समृद्धिको नयाँ बिहानी ल्याओस्।
