गोवर्धन पूजा हिन्दू धर्ममा दीपावली पर्वको चौथो दिन मनाइने एक प्रमुख पर्व हो, जसलाई “अन्नकूट” पनि भनिन्छ। यो विशेषगरी भगवान श्रीकृष्ण र गोवर्धन पर्वतसँग सम्बन्धित छ। यो दिनलाई देउताहरूसँग कृतज्ञता प्रकट गर्ने, प्रकृतिको पूजा गर्ने, र अन्न, गाई तथा अन्य जीवहरूको महत्व सम्झने पर्वका रूपमा मनाइन्छ। गोवर्धन पूजाले प्रकृति, अन्न उत्पादन र जीवजन्तुप्रति सम्मान व्यक्त गर्छ, जो मानिसको जीवनमा आधारभूत महत्त्व राख्दछन्।
गोवर्धन पूजाको पौराणिक कथा
गोवर्धन पूजासँग जोडिएको एक प्रसिद्ध पौराणिक कथा छ, जसअनुसार भगवान श्रीकृष्णले आफ्नो गोकुल गाउँका मानिसहरूलाई इन्द्रदेवको पूजा नगर्न र गोवर्धन पर्वतको पूजा गर्न प्रेरित गरे। गोकुलवासीले इन्द्रदेवको पूजा नगरेपछि क्रोधित भई इन्द्रदेवले वर्षा र आँधी ल्याए। तब भगवान श्रीकृष्णले गोवर्धन पर्वतलाई आफ्नो सानो औंलामा उठाई सबै गोकुलवासीलाई वर्षाबाट बचाए। यस घटनाले गोवर्धन पर्वतको महत्व र भगवान श्रीकृष्णको करुणा र सामर्थ्यलाई जनाउँछ।
गोवर्धन पूजाको महत्त्व
गोवर्धन पूजाले निम्न महत्त्वहरू राख्छ:
- प्रकृतिप्रतिको सम्मान: गोवर्धन पर्वतलाई प्रकृतिको प्रतीक मानिन्छ। यसको पूजा गर्नुले मानिस र प्रकृतिबीचको सम्बन्धलाई बलियो बनाउँछ।
- गाईको महत्त्व: गाईलाई समृद्धि र दया को प्रतीक मानिन्छ। गोवर्धन पूजामा गाईको पनि पूजा गरिन्छ, जसले कृषि र ग्रामीण जीवनमा गाईको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहेको देखाउँछ।
- सकारात्मक ऊर्जा: यस दिन घरको आँगनमा गोवर्धन पर्वतको प्रतीक बनाउन माटो, गाईको गोबर, फूल, र रंगहरूको प्रयोग गरिन्छ। यसले घरमा सकारात्मक ऊर्जा ल्याउँछ।
- साझा भोज र अन्नकूट: गोवर्धन पूजामा विभिन्न प्रकारका भोजन (अन्नकूट) तयार पारिन्छ र भगवानलाई अर्पण गरिन्छ। यसले कृषि उत्पादन र अन्नप्रतिको सम्मानलाई झल्काउँछ।
यसरी गोवर्धन पूजा परम्परा, प्रकृति, र जनजीवनको सम्मान गर्ने र सकारात्मक ऊर्जा फैलाउने पर्वका रूपमा हिन्दू संस्कृतिमा विशेष स्थान राख्दछ।
