– रमेश सुवेदी
नेपाल आज युवाशक्ति पलायनको गम्भीर संकटमा छ। १२ कक्षा सकेलगत्तै हजारौँ विद्यार्थी विदेशतर्फ लाग्छन्। उनीहरूको साझा भनाइ हुन्छ—“यहाँ सम्भावना छैन, नेपालमै के गर्ने?” यो केवल व्यक्तिगत रोजाइ होइन, राष्ट्रिय चुनौती हो।
पलायनको कठोर तथ्य
श्रम तथा रोजगारीका तथ्यांकअनुसार पछिल्ला पाँच वर्षमा वार्षिक करिब १ लाख विद्यार्थी उच्च शिक्षाका लागि विदेशिएका छन्। रोजगारीको खोजीमा प्रति दिन करिब १,७०० जना कामदार वैदेशिक श्रमका लागि देश छोड्छन्। २०१९–२०२३ बीच श्रम अनुमति लिनेको संख्या १०२% ले वृद्धि भएको छ।
रोजगारको अवस्था अझ गम्भीर छ। हाल बेरोजगारी दर १२.६% पुगेको छ भने, १५–२४ वर्षका युवामा २२.७% छ। यसले शिक्षित र सीपयुक्त जनशक्ति नेपालमा अवसर नपाई विदेश जान विवश भएको देखाउँछ।
|
लेखक परिचय उनका लेखहरू प्रायः युवाप्रधान, तथ्य–आधारित र विश्लेषणात्मक शैलीमा हुन्छन्। उनी मात्र आलोचना गर्दैनन्, तर व्यवहारिक समाधान र नीति सुधारका प्रस्तावहरू पनि प्रस्तुत गर्छन्। उनका विचार र सामाजिक अभियानहरूले नेपालका युवालाई सचेत, सशक्त र सक्रिय नागरिक बनाउन प्रेरित गर्दै आएका छन्। |
दक्ष जनशक्ति बाहिरिँदै
स्वास्थ्य क्षेत्रमा दर्ता भएका ३०,००० मध्ये करिब १२,००० डाक्टर मात्र नेपालमै कार्यरत छन्।
७२,००० नर्समध्ये करिब २५,००० विदेशमै छन्।
इन्जिनियरिङ क्षेत्रमा समेत ५०% भन्दा बढी दक्ष जनशक्ति बाहिर गइसकेको तथ्य छ।
नेपालले उत्पादन गरेको दक्ष जनशक्ति आफ्नै विकासमा प्रयोग हुनुभन्दा विदेशका संस्थालाई फाइदा पुर्याइरहेको छ।
रेमिटेन्सको लाभ र दीर्घकालीन हानि
२०२३ मा नेपालले करिब ११ अर्ब अमेरिकी डलर रेमिटेन्स पाएको छ, जुन GDP को २६% भन्दा बढी हो। यसले आर्थिक राहत दिएको छ, तर दीर्घकालीन दृष्टिले युवाशक्ति पलायनले—उत्पादन र नवप्रवर्तन कमजोर बनाइरहेको छ, उद्यमशीलता खस्काइरहेको छ, सामाजिक संरचना असन्तुलित बनाइरहेको छ।
समाधानको बाटो
युवा पलायन केवल व्यक्तिगत रोजाइ होइन, संरचनागत समस्या हो। यसलाई रोक्न तत्काल कदम आवश्यक छन्—
- रोजगारी सिर्जना : कृषि, पर्यटन, ऊर्जा र सूचना प्रविधिमा लगानीमार्फत स्वदेशमै अवसर।
- शिक्षा–सीप मिलान : विश्वविद्यालय शिक्षा बजार आवश्यकतासँग जोड्ने।
- सुशासन : पारदर्शी नीति, बिचौलिया नियन्त्रण र लगानीमैत्री वातावरण।
- वैदेशिक अनुभवको सदुपयोग : विदेश गएका युवालाई फर्केर योगदान दिन प्रोत्साहन।
निष्कर्ष
नेपालमा सम्भावना छैन भन्ने धारणाले युवालाई निराश बनाएर पलायन रोज्न बाध्य पारिरहेको छ। तर यथार्थमा सम्भावना छ—समस्या नेतृत्व र नीतिमा छ।
यदि सुधारमा ढिलाइ भयो भने आजको जनसांख्यिक लाभ भोलिको संकट बन्नेछ। त्यसैले, अब युवालाई पलायन होइन, प्रतिकार गर्ने वातावरण दिनुपर्छ। देश बदल्ने शक्ति अझै हाम्रो हातमै छ।
