असार १५, नेपाली कृषक जीवनको एउटा महत्वपूर्ण दिन हो। ‘राष्ट्रिय धान दिवस’का रूपमा मनाइने आजको दिन देशभरका किसानहरूले खेतमा रोपाइँ गरी दही चिउरा खाएर उल्लासपूर्वक मनाइरहेका छन्। यो पर्व खेतीपातीसँग जोडिएको मात्र नभई नेपाली समाजको संस्कृति, परम्परा र स्वास्थ्य ज्ञानसँग पनि गहिरो सम्बन्ध राख्दछ।
कृषि परम्परा र असार १५
धान रोपाइँको मुख्य समयको आरम्भका रूपमा असार १५ लाई लिइन्छ। खेतमा हिलो खेल्दै, रोपाइँ गर्दै, गीत गाउँदै किसानहरू यो दिनलाई उत्सवका रूपमा मनाउँछन्। यो अवसरलाई विभिन्न जिल्लाहरूमा कृषि मेला, प्रतियोगिता तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम गरेर थप विशेष बनाइन्छ।
दही चिउराको स्वास्थ्य महत्व
असार १५ मा दही चिउरा खाने परम्परा केवल परिकारको स्वादको लागि मात्र नभई स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि वैज्ञानिक र आयुर्वेदिक आधारमा महत्वपूर्ण मानिन्छ। आयुर्वेदमा भनिएको छ–
“भोजनान्ते पिबेत् तक्रं, वैद्यस्य किं प्रयोजनम्।”
अर्थात् भोजनको अन्त्यमा मोही (दही मथेर बनाएको पेय) पिएमा चिकित्सकको आवश्यक पर्दैन। दहीले पाचन प्रणालीलाई सुदृढ बनाउँछ, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ र गर्मीमा शरीरलाई चिसो राख्ने कार्य गर्दछ।
इतिहास र किंवदन्ती
किंवदन्ती अनुसार, गुरु गोरखनाथले पृथ्वीनारायण शाहलाई दही खुवाई पराक्रमी बन्ने भविष्यवाणी गरेका थिए। यसले पनि दहीको सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक महत्व झल्काउँछ। साथै, पखालाजस्ता समस्या भएका बेला दही चिउरा सेवन गर्दा औषधिको काम गर्ने जनविश्वास अझै कायम छ।
संस्कृति र आधुनिकता बीचको सेतु
धान दिवसले ग्रामीण संस्कृतिलाई जोगाउने मात्र होइन, नयाँ पुस्तामा कृषि, परम्परा र स्वास्थ्यप्रतिको चेतना फैलाउने अवसर पनि प्रदान गर्छ। परम्परागत संस्कारलाई आधुनिक शैलीमा पुनःजीवित राख्न यो दिन विशेष अवसर बनेको छ।
यसरी असार १५, दही चिउरा र रोपाइँ नेपाली समाजको कृषि, स्वास्थ्य र संस्कृतिको संगम बन्दै राष्ट्रिय सांस्कृतिक पर्वको रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ।
