बद्री पौडेल ,धादिङ ,२२ साउन ,२०८३
जनस्वास्थ्य कार्यालय धादिङले शुक्रबार आफ्नो कार्यालय परिसर तथा वरपरको क्षेत्रमा सरसफाइ अभियान सञ्चालन गरेको छ। कार्यालयका कर्मचारीहरूको सक्रिय सहभागितामा झारपात हटाउने, फोहोर संकलन गर्ने तथा परिसरलाई सफा र व्यवस्थित बनाउने कार्य गरिएको हो।
कार्यालय आफैंबाट सरसफाइ अभियान सञ्चालन गर्नु सकारात्मक र अनुकरणीय कदम हो। सरकारी कार्यालयले आफ्नै परिसरबाट सरसफाइको सुरुवात गर्नुले स्वच्छ वातावरण निर्माणका साथै समुदायमा पनि सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यद्यपि, जनस्वास्थ्य कार्यालयको भूमिका कार्यालय परिसरको सरसफाइमा मात्र सीमित नरही जिल्लाभर स्वास्थ्य प्रवर्द्धन र रोग नियन्त्रणका कार्यक्रमलाई अझ प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ। स्वास्थ्य संस्थाहरू स्थानीय तहमा हस्तान्तरण भइसके पनि जनस्वास्थ्य कार्यालयले पालिकाहरूसँग समन्वय गर्दै गाउँ–गाउँ र टोल–टोलसम्म स्वास्थ्य प्रवर्द्धनात्मक कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिनुपर्ने सरोकारवालाहरूको भनाइ छ।
विशेषगरी स्वास्थ्य सेवाका तीन प्रमुख पक्षमा जोड दिन आवश्यक देखिन्छः
१) Promotive Health Services (स्वास्थ्य प्रवर्द्धनात्मक सेवा)
Promotive Health Services भन्नाले व्यक्ति, परिवार र समुदायलाई स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन प्रेरित गर्ने तथा उनीहरूको शारीरिक, मानसिक र सामाजिक स्वास्थ्यलाई अझ सुदृढ बनाउने सेवालाई जनाउँछ। यसको उद्देश्य रोग लागेपछि उपचार गर्नु होइन, मानिसलाई सुरुदेखि नै स्वस्थ राख्नु हो।
यस अन्तर्गत Health Education (स्वास्थ्य शिक्षा), Nutrition Promotion (पोषण प्रवर्द्धन), Personal Hygiene (व्यक्तिगत सरसफाइ), Environmental Sanitation (वातावरणीय सरसफाइ), Physical Exercise (नियमित व्यायाम), Mental Health Promotion (मानसिक स्वास्थ्य प्रवर्द्धन), Tobacco and Alcohol Control (धुम्रपान तथा मद्यपान नियन्त्रण) जस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गरिन्छ। स्वस्थ समाज निर्माणको आधार नै प्रमोटिभ सेवा हो।
२) Preventive Health Services (स्वास्थ्य निरोधात्मक सेवा)
Preventive Health Services भन्नाले रोग लाग्नुअघि नै त्यसलाई रोकथाम गर्ने उद्देश्यले प्रदान गरिने सेवाहरूलाई जनाउँछ। यसको मुख्य उद्देश्य रोगको जोखिम कम गर्नु, रोगको संक्रमण रोक्नु र समुदायलाई सुरक्षित राख्नु हो।
यस अन्तर्गत Immunization/Vaccination (खोप सेवा), Disease Surveillance (रोग निगरानी), Screening (रोगको प्रारम्भिक परीक्षण), Vector Control (लामखुट्टे तथा अन्य रोग सार्ने जीव नियन्त्रण), Safe Drinking Water (सुरक्षित खानेपानी), Sanitation (सरसफाइ), Health Awareness Campaigns (स्वास्थ्य सचेतना कार्यक्रम) लगायतका गतिविधि पर्दछन्। “Prevention is better than cure” अर्थात् उपचारभन्दा रोकथाम उत्तम भन्ने सिद्धान्त यही सेवामा आधारित छ।
३) Curative Health Services (उपचारात्मक स्वास्थ्य सेवा)
Curative Health Services भन्नाले कुनै व्यक्ति बिरामी भइसकेपछि रोगको Diagnosis (निदान), Treatment (उपचार) र Rehabilitation (पुनःस्थापना) मार्फत स्वास्थ्य लाभ गराउने सेवालाई जनाउँछ। यसको उद्देश्य बिरामीलाई निको पार्नु, जटिलता कम गर्नु र मृत्युको जोखिम घटाउनु हो।
यस अन्तर्गत Outpatient Services (बहिरंग सेवा), Inpatient Services (अन्तरङ्ग सेवा), Emergency Care (आकस्मिक सेवा), Surgery (शल्यक्रिया), Laboratory Services (प्रयोगशाला सेवा), Medicine Dispensing (औषधि वितरण) तथा विशेषज्ञ चिकित्सकीय सेवा पर्दछन्। प्रभावकारी उपचारात्मक सेवाले बिरामीलाई छिटो स्वास्थ्य लाभ दिलाउन र जीवनको गुणस्तर सुधार्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
जनस्वास्थ्य कार्यालयको भूमिका
जनस्वास्थ्य कार्यालयले स्थानीय तह र स्वास्थ्य संस्थाहरूसँग समन्वय गरी यी तीनै प्रकारका स्वास्थ्य सेवा (Promotive, Preventive and Curative Health Services) लाई गाउँ–गाउँ, टोल–टोलसम्म प्रभावकारी रूपमा पुर्याउन विशेष पहल गर्न आवश्यक छ। स्वस्थ समुदाय निर्माणका लागि उपचार मात्र पर्याप्त हुँदैन; स्वास्थ्य प्रवर्द्धन, रोगको रोकथाम र गुणस्तरीय उपचारलाई समान रूपमा प्राथमिकता दिन सके मात्र जनस्वास्थ्य प्रणाली प्रभावकारी र दिगो बन्न सक्छ।
