गोपाल फ्युबा तामाङ
परिचय
बाबुराम फ्युबाद्वारा लिखित तामाङ आनकृति तामाङ साहित्य र सांस्कृतिक विमर्शमा एउटामहत्त्वपूर्ण र गहन योगदान हो। यो केवल एउटा पुस्तक मात्र नभएर तामाङ समुदायको अस्तित्व,पहिचान र मौलिकताको खोजीमा गरिएको एक चिन्तनशील यात्रा हो। कृतिको शीर्षकमा रहेकोआनशब्दले तामाङ भाषामा कुराविचारवा दर्शनजस्ता अर्थहरूलाई समेट्छ, तर यस कृतिभित्रयो शब्दले तामाङ जीवनको समग्र दर्शन, उनीहरूको जीवनशैलीर मौलिक पहिचानको गहनअवधारणालाई उजागर गरेको छ। पुस्तकको सुरुवातमा नै आनको परिचय स्वरुपबारे चर्चा गरिएको छ । यस समीक्षामा, म तामाङ आनको विभिन्न पक्षहरूलाईकेलाउँदै यसले तामाङ समाजमा पारेको र पार्न सक्ने प्रभावको विश्लेषण गर्नेछु।
१. कृतिको मूल विषयवस्तु र तामाङ मौलिकताको अन्वेषण
तामाङ आनको केन्द्रीय विषयवस्तु तामाङ मौलिकताको अन्वेषण र त्यसको भोग हो। लेखकलेतामाङ आनहरु मार्फत तामाङ समुदायका विभिन्न पाटाहरूलाई सूक्ष्म रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्—चाहे त्यो उनीहरूकोपरम्परागत जीवनशैली होस्, रीतिरिवाज, चाडपर्वहरू, मौखिक परम्परा, भाषा, लिपि, वा सामाजिक
संरचना होस् पुस्तकले तामाङ समाजको भित्री मनलाई बाहिर ल्याउने प्रयास गरेको छ, जसलेउनीहरूको छुट्टै पहिचानलाई परिभाषित गर्दछ।
लेखकले तामाङ समुदायको सांस्कृतिक वैभवलाई यसरी प्रस्तुत गरेका छन् कि पाठकले तामाङसंस्कृतिलाई केवल एक जातीय समूहको रूपमा नभई एक जीवन्त र गतिशील सभ्यताको रूपमाबुझ्न सक्छन्। उनीहरूका परम्परागत गीतहरू, नृत्यहरू, बाजागाजाहरू, धार्मिक अनुष्ठानहरूर सामाजिक नियमहरूलाई लेखकले अत्यन्तैकलात्मक र प्रामाणिक ढङ्गले चित्रण गरेका छन्। यी सबै तत्वहरूले कसरी तामाङ पहिचानलाईआकार दिन्छन् र यसलाई अद्वितीय बनाउँछन् भन्ने कुरा पुस्तकले स्पष्ट पार्छ।
मौलिकताको भोगभन्ने शब्दको प्रयोग लेखकले निकै सोचविचार गरेर गरेको देखिन्छ। यसकोअर्थ केवल मौलिकतालाई जान्नु वा बुझ्नु मात्र नभई, त्यसलाई जीवनमा उतार्नु, त्यसको अनुभवगर्नु र त्यसलाई आत्मसात गर्नु हो। यसले तामाङ युवा पुस्तालाई आफ्नो जरासँग जोड्दै आफ्नोपहिचानलाई गर्वका साथ अँगाल्न र त्यसलाई व्यवहारमा ल्याउन प्रेरित गर्छ।
२. भाषा, साहित्य र पहिचानको सम्बन्ध
तामाङ आनले भाषा र साहित्य को तामाङ पहिचानमा रहेको अपरिहार्य सम्बन्धलाई गहिराइपूर्वकउजागर गरेको छ। लेखकले तामाङ भाषालाई केवल सञ्चारको माध्यमको रूपमा मात्र नभई,संस्कृति, ज्ञान र चेतनाको भण्डार को रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। पुस्तकले तामाङ भाषाकोमहत्वलाई जोड दिँदै यसको संरक्षण र प्रवर्द्धनको आवश्यकतालाई औंल्याएको छ। आजकोविश्वव्यापीकरणको युगमा धेरै अल्पसङ्ख्यक भाषाहरू लोप हुने खतरामा छन्। तामाङ आनलेयस खतराप्रति सचेत गराउँदै तामाङ भाषालाई जीवन्त राख्नका लागि गरिनुपर्ने प्रयासहरूमाथिपनि प्रकाश पारेको छ।
लेखकले तामाङ साहित्यको विकासमा जोड दिएका छन्। तामाङ भाषामा थप कृतिहरू लेखिनु,अध्ययन गरिनु र फैलाइनु पर्ने आवश्यकतालाई पुस्तकले उजागर गरेको छ। साहित्यले कसरीसमुदायको सामूहिक स्मृति र अनुभव लाई सङ्ग्रह गर्छ र त्यसलाई भावी पुस्तामा हस्तान्तरणगर्छ भन्ने कुरामा लेखकले प्रकाश पारेका छन्। तामाङ आनआफैँ पनि तामाङ साहित्यको एउटामहत्त्वपूर्ण कडी हो, जसले अन्य लेखकहरूलाई पनि आफ्नो भाषा र संस्कृतिमा आधारित कृतिहरूसिर्जना गर्न प्रेरित गर्छ।
३. चुनौती र भविष्यको मार्गचित्र
बाबुराम फ्युबाले तामाङ आनमार्फत तामाङ समुदायले वर्तमान समयमा सामना गरिरहेकाविभिन्न चुनौतीहरू लाई पनि साहसका साथ प्रस्तुत गरेका छन्। भूमण्डलीकरण, आधुनिकीकरण,शहरीकरण र बाह्य संस्कृतिको प्रभावले गर्दा तामाङ मौलिकतामाथि आइपरेका खतराहरूलाईपुस्तकले स्पष्ट रूपमा औंल्याएको छ। नयाँ पुस्तामा आफ्नो भाषा, संस्कृति र परम्पराप्रतिउदासीनता बढ्दै जानु चिन्ताको विषय हो भन्ने कुरा लेखकले जोड दिएका छन्।
पुस्तकले केवल चुनौतीहरू मात्र देखाउँदैन, बरु भविष्यको मार्गचित्र पनि कोर्ने प्रयास गर्छ। लेखकलेतामाङ समुदायलाई आफ्नो मौलिकतालाई समयको परिवर्तनसँगै कसरी समायोजन गर्दै अघिबढ्न सकिन्छ भन्ने बारेमा विभिन्न दृष्टिकोणहरू प्रस्तुत गरेका छन्। यसका लागि शिक्षा,साहित्य, कला र सामाजिक अभियानहरू मार्फत सचेतना फैलाउनु पर्ने आवश्यकतामाथि जोडदिइएको छ।
तामाङ आनले तामाङ समुदायभित्र आन्तरिक विमर्श लाई प्रोत्साहन गर्छ। यो पुस्तक पढ्दातामाङ पाठकहरूलाई आफ्नो समुदायको वर्तमान अवस्था, भविष्यको दिशा र आफूले खेल्नुपर्नेभूमिकाबारे सोच्न बाध्य पार्छ। यसले केवल इतिहासको वर्णन मात्र गर्दैन, बरु भविष्यका लागिएउटा प्रेरणा र एउटा खाका पनि प्रदान गर्छ।
४. लेखनशैली र प्रभावकारिता
बाबुराम फ्युबाको सङ्कलन तथा लेखनशैली सरल, स्पष्ट र प्रभावकारी छ। उनले गहन विषयवस्तुलाई पनि सहजतरिकाले प्रस्तुत गर्न सफल भएका छन्। भाषिक जटिलताबाट टाढा रही पाठकलाई विषयवस्तुमाकेन्द्रित गराउन सक्नु उनको लेखनको विशेषता हो। यसले गर्दा पुस्तक आम पाठकका लागि पनिसुगम बनेको छ।
पुस्तकमा प्रयोग गरिएका दृष्टान्तहरू, व्यक्तिगत अनुभवहरू र सामाजिक अवलोकनहरूलेलेखनलाई थप जीवन्त बनाएका छन्। लेखकले तामाङ समाजभित्रका सूक्ष्म गतिशीलताहरूलाईपनि पक्रिएका छन्, जसले पुस्तकलाई थप प्रामाणिक र विश्वसनीय बनाएको छ।तामाङ आनले तामाङ समुदायभित्र आत्म-पहिचानको बहस लाई चर्काउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नसक्छ। यसले तामाङ युवाहरूलाई आफ्नो पहिचानको महत्व बुझ्न र त्यसलाई जोगाउनका लागिसक्रिय हुन उत्प्रेरित गर्छ। यो पुस्तक तामाङ लोकसाहित्यका विद्यार्थीको लागि मात्र नभइ तामाङ अध्ययन, मानवशास्त्र र समाजशास्त्रकाविद्यार्थीहरूका लागि पनि एक महत्त्वपूर्ण सन्दर्भ सामग्री बन्न सक्छ।
५. निष्कर्ष
समग्रमा, बाबुराम फ्युबाको तामाङ आनतामाङ साहित्यमा एउटा अद्वितीय र अतुलनीय कृति हो।यो केवल तामाङ संस्कृति र परम्पराको दस्तावेजीकरण मात्र नभएर, अस्तित्व, पहिचान रमौलिकताको दार्शनिक खोज हो। लेखकले तामाङ समुदायको गौरवशाली इतिहास, वर्तमानकाचुनौतीहरू र भविष्यको सम्भावनालाई अत्यन्तै गहन र संवेदनशील ढंगले प्रस्तुत गरेका छन्।
यो पुस्तकले तामाङ समुदायलाई आफ्नो सांस्कृतिक सम्पदाप्रति गर्व गर्न, आफ्नो भाषाको संरक्षणगर्नर आफ्नो मौलिकतालाई व्यवहारमा उतार्नका लागि प्रेरणा प्रदान गर्छ। तामाङ आनले तामाङसमुदायभित्र आत्म-चिन्तनको ढोका खोल्छ र उनीहरूलाई आफ्नो भविष्यको दिशा तय गर्नमद्दत गर्छ। यो कृति तामाङ साहित्यमा एउटा कोसेढुङ्गा को रूपमा सधैँ स्मरणीय रहनेछ रयसले भावी पुस्तालाई आफ्नो सांस्कृतिक जरासँग जोडेर अघि बढ्नका लागि मार्गनिर्देशन गर्नेछ।
तामाङ आनएक महत्त्वपूर्ण पुस्तक हो, जसले तामाङ समुदायको भाषा, संस्कृति र परम्परालाईसंरक्षण गर्ने उद्देश्य राखेको छ। यो विशेषगरी तामाङ भाषामा प्रचलित उखानहरूको सङ्ग्रह हो।यस पुस्तकको विमोचन हालै धादिङबेसी, धादिङमा भएको छ, जुन धादिङका उत्तरी हिमाली क्षेत्रकातामाङ समुदायले प्रयोग गर्ने उखानहरूमा केन्द्रित छ।
तामाङ आनपुस्तकका मुख्य विशेषताहरू र यसको महत्त्व:
- उखानहरूको सङ्ग्रह: यस पुस्तकको सबैभन्दा प्रमुख विशेषता भनेको यसमा तामाङ भाषामा
प्रचलित सयौं उखानहरूको सङ्कलन गरिएको छ। यी उखानहरूले तामाङ समुदायको
जीवनशैली, भोगाइ, विचार, दर्शन, सामाजिक सम्बन्ध र प्राकृतिक परिवेशबारे गहिरो ज्ञान दिन्छन्।
- बहुभाषी प्रस्तुति:
यो पुस्तक केवल तामाङ भाषामा मात्र नभई तीनवटा मुख्य लिपि र भाषामाप्रस्तुत गरिएको छ:
१ तामाङ भाषा (तामाङ लिपिमा):
मूल उखानहरू तामाङ भाषामा लेखिएका छन्। लेखकले खनियाबास क्षेत्रमा प्रचलित भाषालाइ प्रयोग गरिएको छ । सङ्कलनका लागि लेखकले प्राथमिक र द्वितीय स्रोतहरु प्रयोग गरिएको छ । सामाजिक सञ्जालको भरपुर सदुपयोग गरिएको छ । यसमा गोपाल फ्युबा, एटम तामाङ, पृति लामा लगायतले सहयोग गरिएको पाइन्छ ।
२ देवनागरी लिपि (नेपाली भाषा):
तामाङ भाषा नबुझ्ने नेपाली पाठकहरूका लागि उखानहरूको अर्थर व्याख्या देवनागरी लिपिमा (नेपाली भाषामा) दिइएको छ।शब्दावली सूचिमा खोज्नु पर्ने बनाएको छ ।
३ सम्भोटा लिपि:
यसले तामाङ भाषाको लिपिगत विविधतालाई समेटेको छ। सम्भोटा लिपि भनिए पनि सम्भोटा लिपिको पूर्ण व्याकरणिक नियमको पालना नगरी सरसर्ती पढ्न सकिने मात्र बनाएको छ । यसलाइ लिपिमा बदल्ने कार्यमा गोपाल फ्युबा तामाङ र पृति लामाले गरेको हो ।
४ अङ्ग्रेजी भाषा:
अन्तर्राष्ट्रिय पाठकहरू वा तामाङ भाषाबारे थप जान्न चाहनेहरूका लागिअङ्ग्रेजीमा पनि अनुवाद गरिएको छ, जसले पुस्तकको पहुँचलाई फराकिलो बनाएको छ। यसलाइ मेके फ्युबाले संयोजन गरिएको हो ।
- डिजिटल प्रविधिसँगको समायोजन:
पुस्तकको अन्तिम कभरमा QR कोड समावेश गरिएको छ।यसलाई स्क्यान गरी पाठकले इलेक्ट्रोनिक पेजमा पुस्तक पढ्न र अडियो स्वरूपमा उखानहरूसुन्न सक्नेछन्। यो विशेषताले पुस्तकलाई आधुनिक प्रविधिसँग जोडेको छ र पाठकहरूका लागिथप सुविधाजनक बनाएको छ।
- संस्कृति र भाषा संरक्षणमा योगदान:
लोप हुन लागेका उखानहरूको संरक्षण: आधुनिकताको प्रभावले गर्दा लोप हुन लागेका परम्परागत
उखानहरूलाई यस पुस्तकले जगेर्ना गरेको छ।
भाषिक विकासमा सहयोग:
उखानहरू कुनै पनि भाषाको महत्त्वपूर्ण अंग हुन्। यस्ता पुस्तकलेतामाङ भाषाको समृद्धि र विकासमा ठूलो योगदान पुर्याउँछ।
सांस्कृतिक पहिचानको जगेर्ना:
उखानहरूले कुनै पनि समुदायको सांस्कृतिक मूल्यमान्यता,नैतिकता र सामाजिक व्यवहारलाई प्रतिविम्बित गर्छन्। तामाङ आनले तामाङ समुदायकोविशिष्ट सांस्कृतिक पहिचानलाई सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ।
- लेखक र स्थानीय पहिचान:
यस पुस्तकका लेखक तथा सङ्कलक बाबुराम फ्युवा हुन्, जो धादिङको खनियावासगाउँपालिका दार्खा ब्युर्चेत निवासी हुन्। उनले विशेषगरी धादिङको उत्तरी हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्ने तामाङ समुदायले प्रचलनमा ल्याएका उखानहरूलाई सङ्कलन गरेका छन्। यसले स्थानीय ज्ञान रपरम्पराको महत्त्वलाई पनि दर्साउँछ।
- पृष्ठ संख्या र उखानको संख्या:
५२ पृष्ठको यो उखान संग्रह पुस्तकमा १४८ वटा उखान टुक्का रतिनको विस्तृत वर्णन उल्लेख गरिएको छ।
समग्रमा, तामाङ आनपुस्तक केवल उखानहरूको सङ्ग्रह मात्र नभई, तामाङ समुदायको अमूल्यभाषिक र सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण प्रयास हो। यसले नयाँ पुस्तालाईआफ्नो भाषा र परम्परासँग जोड्न मद्दत गर्छ, साथै गैर-तामाङ भाषीहरूलाई पनि तामाङसंस्कृतिबारे बुझ्ने अवसर प्रदान गर्छ। यस प्रकारका पुस्तकहरूले नेपालका विभिन्न आदिवासीजनजातिहरूको भाषा र संस्कृतिको संरक्षणमा ठूलो भूमिका खेल्छन्।
