नेपालको राजनीतिक इतिहासलाई गहिरिएर हेर्दा “७” अङ्कले विशेष अर्थ बोकेको पाइन्छ। नेपालमा भएका धेरै ठूला राजनीतिक परिवर्तनहरू ‘७’ मा अन्त्य हुने वर्षहरूमा भएका छन्। राणा शासनविरुद्धको चेतनादेखि बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनःस्थापनासम्मका घटनाहरूले नेपालको राजनीतिक यात्रालाई दिशानिर्देश गरेका छन्। १९९७ सालदेखि सुरु भएको राजनीतिक जागरण २०४७ सालमा नयाँ संविधान जारी भएसँगै नयाँ युगमा प्रवेश गरेको थियो।
१९९७ साल : राणा शासनविरुद्ध चेतनाको सुरुवात
१९९७ सालतिर नेपालमा राणा शासनविरुद्ध असन्तुष्टि तीव्र बन्दै गएको थियो। देशभित्र राजनीतिक स्वतन्त्रता नभएकाले धेरै नेपाली बुद्धिजीवी तथा राजनीतिक व्यक्तिहरू भारत मा बसेर संगठन निर्माण र राजनीतिक गतिविधिमा सक्रिय हुन थाले। यही समयतिर नेपालमा प्रजातन्त्र ल्याउने उद्देश्यले विभिन्न राजनीतिक विचार र समूहहरू जन्मिन थालेका थिए।
राणा शासनविरुद्ध आवाज उठाउने क्रममा शहीद गंगालाल, दशरथ चन्द, धर्मभक्त माथेम र शुक्रराज शास्त्री जस्ता महान शहीदहरूले जीवन बलिदान दिएका थिए। उनीहरूको बलिदानले नेपालमा प्रजातान्त्रिक चेतनालाई अझ बलियो बनायो।
२००७ साल : राणा शासनको अन्त्य र प्रजातन्त्रको सुरुवात
१९९७ सालदेखि उठेको चेतनाले २००७ सालमा ठूलो राजनीतिक परिवर्तन ल्यायो। नेपाली कांग्रेस को नेतृत्वमा भएको आन्दोलन, जनताको संघर्ष तथा राजा त्रिभुवन को समर्थनपछि १०४ वर्ष लामो राणा शासनको अन्त्य भयो। नेपालमा पहिलोपटक प्रजातन्त्रको घोषणा गरियो।
२०१७ साल : लोकतन्त्रमाथि प्रहार
२००७ सालमा सुरु भएको प्रजातान्त्रिक अभ्यास लामो समय टिक्न सकेन। २०१७ साल पुस १ गते राजा महेन्द्र ले निर्वाचित सरकार विघटन गर्दै सत्ता आफ्नो हातमा लिए। प्रधानमन्त्री बी.पी. कोइराला लगायत नेताहरू पक्राउ परे र नेपालमा दलविहीन पञ्चायती व्यवस्थाको सुरुवात भयो।
२०२७ साल : पञ्चायती व्यवस्थाको विस्तार
२०१७ सालपछि सुरु भएको पञ्चायती व्यवस्थालाई २०२७ सालसम्म आइपुग्दा संस्थागत गरियो। राष्ट्रिय पञ्चायत निर्वाचन सम्पन्न गरियो, तर राजनीतिक दलहरू प्रतिबन्धित नै थिए। “दलविहीन प्रजातन्त्र” को नाममा शासन सञ्चालन भए पनि जनतामा लोकतन्त्रप्रतिको चाहना जीवित नै थियो।
२०३७ साल : जनमत संग्रह र परिवर्तनको संकेत
२०३७ सालमा विद्यार्थी आन्दोलन र जनदबाब बढेपछि राजा वीरेन्द्र ले जनमत संग्रह घोषणा गरे। जनतालाई सुधारिएको पञ्चायती व्यवस्था वा बहुदलीय व्यवस्थामध्ये एक रोज्ने अवसर दिइयो। परिणाम पञ्चायतको पक्षमा गए पनि बहुदलीय व्यवस्थाले उल्लेखनीय समर्थन प्राप्त गर्यो। यसले भविष्यमा आउने लोकतान्त्रिक आन्दोलनको आधार तयार गर्यो।
२०४७ साल : पञ्चायतको अन्त्य र नयाँ संविधान
२०४६ सालको जनआन्दोलनपछि २०४७ सालमा पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भयो। बहुदलीय प्रजातान्त्रिक व्यवस्था पुनःस्थापित गरियो र नयाँ संविधान जारी गरियो। संविधानले संवैधानिक राजतन्त्र, संसदीय व्यवस्था, मानव अधिकार, प्रेस स्वतन्त्रता तथा राजनीतिक स्वतन्त्रताको सुनिश्चितता गर्यो। यसले नेपाललाई नयाँ राजनीतिक युगतर्फ प्रवेश गरायो।
निष्कर्ष
नेपालको इतिहासमा ‘७’ अङ्कमा समाप्त भएका वर्षहरूले देशको राजनीतिक दिशालाई परिवर्तन गर्ने काम गरेका छन्। १९९७ सालले चेतनाको सुरुवात गर्यो, २००७ सालले प्रजातन्त्र ल्यायो, २०१७ सालले निरंकुशता फर्कायो, २०२७ सालले पञ्चायतलाई मजबुत बनायो, २०३७ सालले लोकतन्त्रको बहसलाई पुनर्जीवित गर्यो र २०४७ सालले बहुदलीय प्रजातन्त्र पुनःस्थापित गर्यो। यसरी हेर्दा “७” अङ्क नेपालको राजनीतिक इतिहासमा संघर्ष, परिवर्तन र जनआन्दोलनको प्रतीक बनेको देखिन्छ।
