बद्री पौडेल , धादिङ बेसी :- आज १५ श्रावण (श्रावण १५ गते) नेपाल लगायत हिन्दू धर्मावलम्बी समुदायमा विशेष महत्व राख्ने पर्व हो, जुन दिनलाई “खीर खाने दिन” भनेर चिनिन्छ। यो दिन पुरानो सांस्कृतिक र धार्मिक मान्यतासँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। यहाँ खीर खाने दिनको पुरानो चलन र त्यसको बिबरण दिइएखीर खाने दिनको धार्मिक र सांस्कृतिक पृष्ठभूमि:
१. पवित्र श्रावण महिना:
श्रावण महिनालाई भगवान शिवको प्रिय महिना मानिन्छ। यस महिनाभर व्रत, पूजा, र दानपुण्य गर्ने चलन छ। श्रावण १५ लाई विशेषगरी “खीर खाने दिन” भनिन्छ।
२. धानको नयाँ बालीको संकेत:
यो दिन परम्परागत रूपमा वर्षा ऋतुको मध्य भागमा पर्दछ। यस समयमा रोपाइँ सकिने बेला भएकाले किसानहरू थकाइ मिटाउन, प्रकृतिको कृतज्ञता गर्न र परिवारसँग मिलेर मिठो परिकार खाएर रमाइलो गर्ने गर्दछन्।
👉 पुरानो चलन अनुसार, खीर खाने चलन धानको बालि राम्ररी उम्रेको, र खेतको काम सकिएको खुसी मनाउने अवसर
🔸 खीरको प्रतीकात्मक अर्थ:
• शुद्धता र सम्पन्नता: खीर (चामल, दूध र चिनीको मिश्रण) धार्मिक दृष्टिले पवित्र मानिन्छ। पूजामा प्रसादको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ।
• सामाजिक मेलमिलाप: गाउँघरमा एकअर्काकोमा गई खीर खाने, बाँड्ने र साथमा अन्य परिकार जस्तै तरकारी, अचार आदिसमेत खाने चलन थियो।
घरघरमा खीर पकाउने
बिहानै स्नान गरी शुद्ध भई खीर
आफन्त, छरछिमेकीसँग साटासाट
छिमेकी र आफन्तसँग खीर बाँड्ने
देवी–देवतामा अर्पण
खीर भगवान शिवलगायत अन्य देवीदेवतामा
वृद्धजनको आशीर्वाद
घरका जेष्ठ सदस्यहरूलाई खीर दिएर आशीर्वाद लिने
वनभोज गर्ने
कतिपय स्थानमा खेतको छेउमै वा खुला ठाउँमा वनभोज-style खीर खाने प्रचलन पनि छ ।आजकल पनि धेरै नेपालीहरूले यस दिन खीर पकाउने र परिवारसँग खाने गर्दछन्। परम्परा आधुनिक जीवनशैलीसँग मिसिएर पनि बाँचिरहेको छ। विद्यालय, अफिस, टोल वा सामाजिक संस्थाहरूले पनि सामूहिक खीर भोजको आयोजना गर्ने गरेका छन्।
